Turcja - okolice Alanyi: 17.06.-01.07.2009

Miejsce mojego wakacyjnego pobytu to niewielka miejscowość Okurcalar, ok. 30 km za zachód od Alanyi na Riwierze Tureckiej. Ciekaw byłem bardzo czy przy typowo rodzinno-rekreacyjnym wyjeździe uda się też zaobserwować jakieś ciekawe gatunki ptaków?

Oczywiście na ,,wszelki wypadek” opracowałem dokładne plany wypraw i możliwe potencjalne gatunki do zobaczenia, ale jak to zwykle bywa teoria nie zawsze idzie w parze z praktyką, ale po kolei.

Pierwsze wrażenie po przejechaniu kilkunastu kilometrów z lotniska w Antalyi było dosyć przygnębiające – absolutne zero ptaków. Oczywiście wpływ na to miało +35 C , sezon wakacyjny, obserwacje z autobusu, ale i tak było czym zupełnie nieoczekiwanym, że podczas kilkudziesięciu minut nie udało się zaobserwować jakiegokolwiek ptaka. Jak się później okazało obserwacje ptaków w tym klimacie  i regionie nie są łatwą sprawą – ptaki są nieliczne, skryte i praktycznie po godzinie 8:00 przy +30 C zupełnie nieefektywne.

W końcu, na pocieszenie pierwszym widzianym gatunkiem była jaskółka rudawa (Hirundo daurica rufigula), później był jeszcze wróbel (Passer domesticus), dymówka (Hirundo rustica), sierpówka (Streptopelia decaocto), wrona siwa (Corvus corone sardonius) i tyle na trasie 100 km z lotniska do hotelu.

Fot. Jaskółka rudawa (Hirundo daurica rufigula)

Następnego dnia pierwszy wczesno-poranny rekonesans po najbliższej okolicy.

Fot. Rejon miejsca pobytu

Pierwsze spostrzeżenie – zaskakująco dużo wróbli (w każdym środowisku: park hotelowy, wydmy, skały), brak większych skupisk innych gatunków, brak śpiewu, więc obserwacje jedynie ,,na upatrzonego”. W zaroślach makii wypatrzyłem jakoś ruch, ptak jednak szybko się schował, hmm może pokrzewka a może kolejny wróbel? Tymczasem wśród stosunkowo licznych sierpówek (nazwa – synogarlica turecka przecież zobowiązuje) pojawiła się też turkawka (Streptopelia tortur), jak się później okazało pierwszy i ostatni raz. W lasku sosnowym po dłuższej chwili ciszy pojawiły się 3 ptaki – 2 sikorki sosnówki (Parus ater) oraz jedna sójka (Garrulus glandarius krynickii). Ta ostatnia ciekawie ubarwiona – ciemniejsza z czarną czapeczką, ale wiadomo, chodzi o lokalny podgatunek.

Fot. Sójka (Garrulus glandarius krynickii)

Z morskich obserwacji warto jedynie odnotować kolonię mew romańskich (Larus michahaellis) na pobliskiej wysepce (fot.), zresztą na jakielkolwiek inne morskie ptaki nie liczę.

Fot. mewa romańska (Larus michahaellis) i jej siedlisko

W drodze powrotnej zaobserwowałem jeszcze bibila żółobrzuchego (Pycnonotus xanthopygos) – pierwszy hałaśliwy gatunek, stosunkowo łatwy do zauważenia, liczny, chociaż występujący lokalnie, jedynie na pd. wybrzeżu kraju, głownie w ok. Alanyi.

Fot. Bibil żółobrzuchy (Pycnonotus xanthopygos)

Następnego dnia pierwszy wypad w głąb terenu, w stronę pobliskich wzgórz i pagórków, w dolinie rzeki Alary.

Fot. Dolina rzeki Alary

Na początku dzwońce (Carduelis chloris aurentiventris) oraz szczygły (Carduelis carduelis niedieckii), na polach i nieużytkach pojawiły się liczne dzierlatki (Galerida cristata zion) – nic zresztą dziwnego – dzierlatka jest w Turcji bardzo pospolita, z populacją szacowaną nawet na 10 mln par.  Na upuszczonym domostwie – dwie pójdźki (Athene noctua indygena), które w tym miejscu widywałem jeszcze wielokrotnie, oraz na pobliskich drutach kilka żołn (Merops apiaster). Miejsce zdecydowanie warte dalszych penetracji.

Fot. Pójdźka (Athene noctua indygena)

Kolejne dni upłynęły zatem pod znakiem porannych wycieczek w okolice kanionu, gdzie dzierlatki, pójdźki i żołny stały się nieodzownymi towarzyszami. Nabrawszy już nieco rutyny, z lekkim niedowierzaniem obserwowałem więc rankiem 21 czerwca przelatującego jakiegoś sokoła. Dopiero po chwili dotarło do mnie, że to nie kobuz który miał tu występować wg literatury, lecz coś zupełnie innego! Szybkim zrywem udało się wykonać dokumentacyjne fotografie, które potwierdziły wcześniejsze wątpliwości – to był sokół skalny (Falco eleonorae), w ciemnej odmianie barwnej. Smaczku dodaje fakt, że ten bardzo już rzadki gatunek występuje jedynie na wysepkach Morza Śródziemnego, najbliższa kolonia lęgowa znajduje się na pd. Cypru, zaś w samej Turcji jest jedna izolowana populacja kilkaset km na północ w ok. Bosforu (18-100 par), stąd z oczywistych względów nie marzyłem tutaj  o takim spotkaniu.

Fot. Sokół skalny (Falco eleonorae)

Po tej wyjątkowo szczęśliwej obserwacji, w ujściu rzeki Alary kolejna zaskakująca sytuacja – jak gdyby nigdy nic na krzakach siedziały sobie trzy czaple modronose (Ardeolla ralloides), których też tu nie powinno być (najbliższe stanowiska w głębi kraju, ok. 100 km na pn. wschód).

Fot. Czapla modronosa (Ardeolla ralloides)

Również obserwowane w drodze powrotnej krogulce krótkonogie (Accipiter brevipes) nie powinny tu być wg literatury, ale tego dnia przestało mnie to dziwić. 

Fot. Krogulec krótkonogi (Accipiter brevipes)

Następnego dnia tradycyjny już wypad w okolice rzeki, tym razem zaowocował młodocianym ślepowronem (Nycticorax nycticorax), pliszką siwą (Motacilla alba) oraz śpiewającym w pobliskim lesie pierwiosnkiem (Phylloscopus collybita).   W pobliżu rzeki odzywały się też głośno tajemnicze ptaki (co najmniej 4 stanowiska), niestety niesamowicie skryte, chowające się w największej gęstwinie. Głos nieco przypominał śpiew słowika, lecz był znacznie krótszy i głośniejszy Bardzo mnie to zaintrygowało, lecz wyjaśnienie sprawy nie okazało się łatwe.

Tymczasem kilka kolejnych dni upłynęło pod znakiem wycieczek do Antalyi i Alanyi, gdzie pomimo niezapomnianych widoków, ptaków było bardzo niewiele i z nowych gatunków doszła jedynie obserwacja czajki szponiastej (Vanellus spinosus) w ok. Side oraz liczne jerzyki (Apus apus) w obydwu miastach.

Fot. Antalyia – port

Fot. Alanya - panorama

Ostatnie dni pobytu przyniosły obserwacje dzierzby białogłowej (Lanius nubicus) oraz długo oczekiwanego wróbla hiszpańskiego (Passer hispaniolensis). Ten ostatni chociaż podobno niezwykle liczny w całej Turcji (do 1 mln par), jakoś nie dawał się zaobserwować, pomimo przeglądania codziennie setek zwykłych wróbli.

Fot. Dzierzba białogłowa (Lanius nubicus)

Fot. Wróbel hiszpański (Passer hispaniolensis)

W końcu ostatniego dnia przyszła pora na wyjaśnienie tajemniczego śpiewu z brzegów rzeki Alary. Szybko lokalizuję kilka śpiewających ptaków nad brzegiem rzeki, jednak jakiekolwiek próby podejścia skazane są na porażkę – ptaki od razu milkną, znikając w gęstym listowiu. Na szczęście tuż przy samym ujściu rzeki do morza widzę niewielkie trzciny z łatwiejszym dostępem. W sumie w trzcinowisku i przyległych jeżynach przebywają co najmniej trzy osobniki, robię też pierwsze zdjęcia przeskakującym w listowiu ptakom. Po powrocie do hotelu sprawa oznaczenia gatunku nieoczekiwanie się komplikuje. Po dłuższej analizie pierwszy ze sfotografowanych ptaków przypomina z wyglądu pierwiosnka (niewielka wielkość, ciemne nogi, krótki szydełkowaty ciemny dziób, za okiem słabo zaznaczona brew – fot.), a zatem ptak na pewno nie autorem śpiewu. Drugi w kolei na pewno należy do rodzaju Acrocephalus, jednakże z kolei przypomina zwykłego trzcinniczka (m. in. jasna dolna połowa dzioba), a zatem śpiew też odpada. Zabawne jak pospolite w kraju gatunki za granicą wydają się czymś zupełnie innym, wartym dogłębnego przestudiowania. 

Fot. Pierwiosnek (Phylloscopus collybita) i trzcinniczek (Acrocephalus scirpaceus)

Sprawa tajemniczego głosu nadal nie została wyjaśniona bo wygląda, że przypadkowo sfotografowałem inne przebywające w trzcinach ptaki! Moje podejrzenia koncentrują się już wokół wierzbówki, brak jednak ostatecznego dowodu. W tym momencie dowiaduję się, że powrotny lot został przesunięty o 8 godzin, będzie zatem jeszcze jedna ostatnia szansa na potwierdzenie oznaczenia. W końcu następnego dnia po kilkudziesięciu minutach cierpliwego podchodzenia moje starania zostają wynagrodzone – mam pięknie pozującego samca wierzbówki (Cettia cetti)!

Fot. Wierzbówka (Cettia cetli)

Podsumowując, można powiedzieć, że obserwacje w Turcji na pewno są wyzwaniem i nie zawsze wszystkie zaplanowane gatunki uda się zobaczyć (w moim przypadku takie oczywistości jak np. pustułeczka, góropatwa azjatycka, jerzyk alpejski, kalandra szara, białorzytka płowa czy kowalik skalny). Z drugiej strony jak na obserwacje prowadzone jedynie w okolicach hotelu w ciągu dwu porannych godzin z rezultatów można być zadowolonym. Dzięki temu reszta dnia przeznaczona była już na pozostałe atrakcje, ale to już zupełnie inna historia i relacja...

Tekst i zdjęcia:
Maciej Buchalik

Lista zaobserwowanych gatunków ptaków

1. ślepowron (Nycticorax nycticorax)

2. czapla modronosa (Ardeolla ralloides)

3. bocian biały (Ciconia ciconia)

4. krogulec krótkonogi (Accipiter brevipes)

5. kobuz (Falco subbuteo)

6. sokół skalny (Falco eleonorae)

7. kokoszka (Gallinula chloropus)

8. czajka szponiasta (Vanellus spinosus)

9. mewa romańska (Larus michahaellis)

10. gołąb skalny (Columba livia)

11. turkawka (Streptopelia tortur)

12. sierpówka (Streptopelia decaocto)

13. pójdźka (Athene noctua indygena)

14. jerzyk (Apus apus)

15. żołna (Merops apiaster)

16. dzierlatka (Galerida cristata zion)

17. brzegówka (Riparia riparia)

18. dymówka (Hirundo rustica)

19. jaskółka rudawa (Hirundo daurica rufula)

20. oknówka (Delichon urbica meridionalis)

21. pliszka siwa (Motacilla alba)

22. bibil arabski (Pycnonotus xanthopygos)

23. paszkot (Turdus viscivorus)

24. wierzbówka (Cettia cetti)

25. trzcinniczek (Acrocephalus scirpaceus)

26. pierwiosnek (Phylloscopus collybita)

27. sosnówka (Parus ater)

28. bogatka (Parus major)

29. dzierzba białoczelna (Lanius nubicus)

30. sójka (Garrulus glandarius krynickii)

31. wrona siwa (Corvus corone sardonius)

32. wróbel (Passer domesticus)

33. wróbel hiszpański (Passer hispaniolensis)

34. dzwoniec (Carduelis chloris aurentiventris)

35. szczygieł (Carduelis carduelis niedieckii)