Bardzo rzadko gajówki śpiewają piosenki na tyle nietypowe, że trzeba zobaczyć ptaka na własne oczy, żeby upewnić się jaki gatunek śpiewa. Od wielu lat próbujemy gromadzić informacje o takim śpiewie i jego nagrania. Jak do tej pory mamy nagranych 31 osobników: 16 z nIemiec, 2 z Holandii, 1 ze Szwajcarii, 6 z Danii, 5 ze Szwecji i 3 z Finlandii. Przykłady takich piosenek można usłyszeć na tej stronie.
Dziesięć z 31 ptaków (kategoria b na w.w. stronie) śpiewało takim samym typem śpiewu, który składał się z bardzo krótkich elementów wydawanych w tempie 10-15 na sekundę. Ogólny wzorzec piosenki charakteryzuje się falującą częstliwością, co jest cechą dość często spotykaną również w typowej piosence gajówki. Niektóre z nietypowo śpiewających osobników były nagrywane wielokrotnie w kolejnych latach.
Te tajemnicze piosenki gajówki jak do tej pory były nagrywane w dość wąskim pasie rozciągającym się od Szwajcarii i południowych Niemiec do Finlandii.
Dlaczego niektóre gajówki śpiewają takie dziwne piosenki a nigdy nie śpiewają typowych piosenek dla swojego gatunku? Sformułowano trzy hipotezy mające wyjaśnić to zjawisko.
Pierwsza hipoteza sugeruje, że ptaki które dziwnie śpiewają wykluły się późno w sezonie, a więc w czasie kiedy już gajówki przestają śpiewać. Jeśli gajówki muszą uczyć się śpiewu od innych osobników w pierwszym kalendarzowym roku życia, to dla późnych osobników oznaczo to, że ich nauka śpiewu jest zatrzymana na poziomie ”wrodzonego” wzorca i nie rozwija się później w kierunku pełnej piosenki. Według tej hipotezy dziwnie śpiewające gajówki, śpiewają ”surowym” śpiewem własnego gatunku, a więc takim, który nie miał możliwości rozwinięcia się we właściwą piosenkę w wyniku interakcji z innymi osobnikami (nauczycielami). Może się to odnosić w szczególności do 10 ptaków z grupy b wymienionej na w.w. stronie. Pozostałe ptaki wydają się śpiewać piosenki nieco bardziej wyszukane, wskazujące na to że ptaki takie miały jakiś kontakt z normalnie śpiewającymi samcami. Jeśli hipoteza jest prawdziwa, powinniśmy oczekiwać, że dziwnie śpiewające gajówki będą częściej spotykane w klimacie chłodniejszym, gdzie gajówki mają krótszy sezon lęgowy. Jednakże poważnym problemem dla zweryfikowania tej hipotezy jest fakt, że tak naprawdę nie wiemy kiedy gajówki uczą się śpiewu i czy ten czas jest rzeczywiście ograniczony.
Druga hipoteza jest oparta o obserwacje, że niektóre osobniki gajówki nie odpowiadają na playback normalnego śpiewu tego gatunku. Obserwatorzy tego zjawiska wywnioskowali, że ptaki takie były głuche. Powodem nietypowego śpiewu mógłby więc być fakt, że ptaki nie są w stanie słyszeć własnego śpiewu, a jest to warunek niezbędny do tego aby śpiewać zgodnie z ”modelem” a więc śpiewem innych samców od których młode ptaki uczą się śpiewu. Jednakże wiele prac w których eksperymentalnie pozbawiano ptaki słuchu na wczesnym etapie życia pokazuje, że u takich ptaków rozwija się śpiew z bardzo rozmytymi elementami, prawdopodobnie w wyniku braku zwrotnej (odsłuchowej informacji). Natomiast w przypadku nietypowo śpiewających gajowek, ptaki śpiewają bardzo powtarzalnymi elementami śpiewu. Ewentualny efekt rozmycia widoczny na niektórych nagraniach wydaje się być raczej efektem jakości nagrania i warunków akustycznych w otoczeniu ptaka niż wynikać z samej jakości produkowanych sylab.
Trzecia hipoteza nawiązuje do geograficznego zasięgu nagrywanych ptaków, który jak wspomniano wcześniej, ogranicza się do raczej wąskiej strfy między Finlandią a środkową Europą. Sugeruje się, że dwie odmienne genetycznie populacje stykają się w tej strefie i że nietypowe śpiewy są efektem hybrydyzacji rodziców z dwóch odmiennie genetycznych populacji. Dlaczego te hybrydy miałyby rozwijać nietypowe śpiewy? Niewiadomo, jedna z sugestii ponownie mówi, że mogą być one głuche. Na razie nie mamy żadnych przekonujących dowodów, które pozwalałyby nam na potwierdzenie tej hipotezy.
Na tym etapie, można po prostu stwierdzić, że najzwyczajniej na świecie po prostu nie wiemy dlaczego niektóre gajówki śpiewają w taki dziwny sposób.
Dlatego zwracamy się z prośbą o informacje na temat tak dziwnie śpiewających ptaków i nagrania, a konkretnie:
1) Czy słyszałeś ptaki śpiewające tak nietypowe piosenki? Jeśli tak to proszę prześlij nam szczegółowe informacje i nagrania.
2) Gdyby w przyszłości udało Ci się spotkać tak śpiewające ptaki, chcielibyśmy się o nich dowiedzieć jak najwięcej. Najlepiej byłoby, gdybyś miał okazję go nagrać jakimkolwiek sprzętem. Najważniejsze jest, żeby nagranie wykonać z możliwie małej odległości w celu zredukowania odbić od obiektow w pobliżu ptaka.
3) czy takie ptaki są głuche? Możesz pomóc w odpowiedzi na to pytanie poprzez odtwarzanie głosów alarmowych gajówki i sprawdzenie czy ptak reaguje na takie głosy. Jeśli potrzebujesz takich nagrań, możesz się o nie do nas zwrócić.
4) Czy nietypowo śpiewające ptaki są w stanie przywabić partnerkę i wydać młode? Wszystkie obserwacje na temat relacji takich nietypowo śpiewających samców w samicami są niezwykle cenne.
5) Jeśli jest to możliwe, najkorzystniej jest zaobrączkować (kolorowo) nietypowo śpiewającego ptaka, aby móc go rozpoznać w kolejnym sezonie.
Skontaktuj się z nami, jeśli masz jakiekolwiek informacje lub potrzebujesz dalszych wyjaśnień.
Dziękujemy,
Goetz Rheinwald i Poul Hansen
[Przetłumaczył: Tomasz Osiejuk]
Krystian Zwoliński
